Przejdź do treści
Republika Wiedzy — strona główna
Strona główna » Zaborczy – co to znaczy? Znaczenie słowa i przykłady

Zaborczy – co to znaczy? Znaczenie słowa i przykłady

Słownik
Kobieta kładzie dłoń na dłoni mężczyzny przy stoliku w kawiarni i patrzy na niego z niepokojem, a na blacie leży telefon i stoją filiżanki z kawą

Zaborczy to przymiotnik opisujący kogoś, kto chce mieć drugą osobę, rzecz albo przestrzeń wyłącznie dla siebie i nie znosi dzielenia się nią z innymi. Jeśli zastanawiasz się, zaborczy co to znaczy w praktyce, najkrócej: to nadmierna potrzeba posiadania i kontrolowania. Poniżej wyjaśniamy znaczenie słowa, pokazujemy typowe zachowania i podpowiadamy, jak reagować.

Zaborczy – co to znaczy w słowniku

Słowo „zaborczy” pochodzi od rzeczownika „zabór”, czyli zajęcie czegoś siłą lub przejęcie na własność. Dlatego w języku polskim ma dwa główne zastosowania:

  • znaczenie potoczne i psychologiczne – ktoś zaborczy zachowuje się tak, jakby druga osoba była jego własnością, np. „zaborczy partner”, „zaborcza matka”;
  • znaczenie polityczne i historyczne – dotyczy państw, które zajmują cudze terytoria, np. „polityka zaborcza” czy „wojna zaborcza”.

W codziennych rozmowach niemal zawsze chodzi o pierwsze z nich. Synonimy to m.in. „władczy”, „zawłaszczający”, „zaborczy w uczuciach” albo „posesywny”.

Osoba zaborcza – cechy

Nie każde zachowanie od razu świadczy o zaborczości. Jednorazowa przykrość, że ktoś spędza czas z innymi, to jeszcze nic niepokojącego. Problem pojawia się, gdy pewne zachowania się powtarzają. Osoba zaborcza zwykle:

  • chce wiedzieć, gdzie jesteś i z kim, i oczekuje stałego raportowania;
  • sprawdza telefon, wiadomości lub media społecznościowe;
  • ma pretensje o spotkania z przyjaciółmi lub rodziną;
  • ocenia Twoje znajomości i próbuje je ograniczać;
  • reaguje złością lub obrażeniem się, gdy czegoś nie ustalisz z nią wcześniej;
  • traktuje Twój czas i uwagę jak swoją własność.

Ważna jest też intensywność. Troska pyta: „czy wszystko u Ciebie dobrze?”. Zaborczość mówi: „masz być tylko ze mną”.

Zaborczość a zazdrość – czym się różnią

Zazdrość to emocja. Pojawia się u wielu osób i sama w sobie nie musi być groźna. Zaborczość to wzorzec zachowania: próba kontrolowania drugiej osoby, by uniknąć utraty. Można czuć zazdrość i otwarcie o niej rozmawiać. Zaborczość zwykle wiąże się z naciskiem, zakazami i karaniem za niezależność.

Dwie pary dłoni: po lewej splecione, delikatnie trzymające się dłonie, po prawej mocno zaciśnięta dłoń na nadgarstku drugiej osoby

Przy skrajnym nasileniu może przechodzić w przemoc psychiczną, na przykład izolowanie od bliskich czy kontrolowanie finansów.

Zaborczy w związku, rodzinie i przyjaźni

W związku zaborczość objawia się kontrolą, scenami zazdrości i oczekiwaniem, że partner zrezygnuje z własnych zainteresowań. W rodzinie zaborczy rodzic może trudno akceptować dorastanie dziecka, jego partnera czy własne decyzje. W przyjaźni zaborczość to obrażanie się o inne znajomości i traktowanie przyjaciela jako „swojego”.

Zaborczy bywa też stosunek do przedmiotów lub miejsc, np. ktoś nie pozwala nikomu dotknąć swoich rzeczy. Zwykle jednak dotyczy to relacji.

Skąd się bierze zaborczość

Przyczyny bywają różne. Najczęściej wskazuje się:

  • lęk przed odrzuceniem lub opuszczeniem;
  • niską samoocenę i poczucie, że bez kontroli „stracę drugą osobę”;
  • trudne doświadczenia z dzieciństwa lub wcześniejszych związków, np. zdradę;
  • niepewny styl przywiązania.

To wyjaśnienie, a nie usprawiedliwienie. Lęk nie daje prawa do ograniczania wolności innych.

Jak reagować na zaborczość

  1. Nazwij konkretne zachowanie, zamiast ogólnie oskarżać, np. „Nie zgadzam się, byś czytał moje wiadomości”.
  2. Ustal granice i konsekwentnie ich pilnuj.
  3. Zachowaj kontakty z bliskimi – to Twoje wsparcie.
  4. Zaproponuj rozmowę lub terapię, jeśli druga strona chce coś zmienić.
  5. Szukaj pomocy, gdy pojawia się lęk, groźby lub przemoc. W Polsce działa m.in. ogólnopolskie telefony wsparcia, a w razie zagrożenia numer alarmowy 112.
Mężczyzna rozmawia z kobietą w okularach, która słucha go z notatnikiem na kolanach, w jasnym gabinecie z roślinami

Jeśli to Ty zauważasz u siebie zaborcze zachowania, pomocna bywa rozmowa z psychologiem. Warto uczyć się nazywania lęku, zamiast przekuwać go w kontrolę.

Pytania i odpowiedzi

Zaborczy – co to znaczy w prostych słowach?

To ktoś, kto zbyt mocno chce mieć drugą osobę, rzecz lub miejsce tylko dla siebie i trudno mu znieść dzielenie się nimi z innymi.

Czy zaborczość to to samo co miłość?

Nie. Miłość zakłada zaufanie i szacunek dla wolności drugiej osoby, a zaborczość opiera się na kontroli i lęku przed utratą.

Czym różni się zaborczość od zazdrości?

Zazdrość to emocja, którą można nazwać i omówić. Zaborczość to wzorzec zachowań: kontrola, zakazy i karanie za niezależność.

Co zrobić, gdy partner jest zaborczy?

Nazwij konkretne zachowania, ustal granice, utrzymuj kontakty z bliskimi i zaproponuj rozmowę lub terapię. Przy groźbach lub przemocy szukaj pomocy, w nagłych przypadkach zadzwoń pod numer 112.

Podsumowanie

Zaborczy to ktoś, kto zbyt silnie chce posiadać i kontrolować drugą osobę lub rzecz. W relacjach oznacza to ograniczanie wolności, w polityce – zagarnianie cudzych terenów. Rozpoznanie cech osoby zaborczej pozwala wcześnie zareagować, zanim zazdrość zamieni się w przemoc.

O autorze

Michał Sadowski

Michał Sadowski — redaktor RepublikaWiedzy.pl. Opracowuje artykuły o biznesie, finansach, motoryzacji i praktycznych sprawach codziennych. Wyjaśnia pojęcia, porównuje dostępne rozwiązania i wskazuje źródła oraz ograniczenia przedstawianych informacji.

Wszystkie artykuły autora →

Poznaj kolejną perspektywę